Uzmanlarımız

Prof. Dr. İsmail Çepni( Kimdir? )
Kadın Sağlığı

Gebelik ve Emzirme Döneminde İlaç Kullanımı

 

Gebelik dönemi bazı yakınmalar, önceden varolan hastalıklar ya da gebelikte yeni gelişen durumlar nedeniyle çeşitli ilaçların kullanıldığı bir dönemdir. WHO (World Health Organization: Dünya Sağlık Örgütü) dünya genelinde yaptığı bir çalışmada anne adaylarının tüm gebelik dönemi boyunca vitamin ve demir ilaçları hariç ortalama üç ayrı ilaç kullandığını belirlemiştir.Buna "over the counter" denilen ve reçetesiz satın alınabilen ilaçlar dahil değildir. Gebelik döneminde en sık kullanılan ilaçlar bulantı gidericiler, antiasitler (mide asidini düşüren ilaçlar), antihistaminikler (allerji belirtilerine karşı kullanılan ilaçlar), analjezikler (ağrı kesici ilaçlar), antibiotikler, sakinleştirici ilaçlar, uyku ilaçları gibi ilaçlardır. Gebelik ve laktasyon döneminde ilaç kullanılması bu dönem özellikleri nedeni ile ileri derecede dikat gerektirir.. Yapılan çalışmalara gore anne adaylarının %80 e yakını gebelik döneminde herhangi bir ilaç kullanmakta bunun % 50 kadarı ise özellikle organ gelişim döneminde olmaktadır. Ayrıca gebeliklerin %50 kadarı planlanmadan oluştuğu için hanımların gebe kaldıklarını bilmedikleri ilk dönemde de ilaç kullanımı ayrı bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır. Bir yandan gebeliğe bağlı olarak annede oluşan fizyolojik değişiklikler , diğer yandan kullanılan ilaçların embryo ve fetusa geçebilmeleri bu dönemde ilaç kullanımının önemini artırmaktadır.Gebelik döneminde kullanılan  ilaçların emniyeti ve etkileri ile ilgili bilgilerimiz gebelerde ilaç etkilerinin araştırıldığı klinik prospektif çalışmaların etik olmaması nedeni ile sınırlıdır. Daha çok retrospektif çalışmalar, olgu sunumları ile değerlendirme yapmak durumunda kalınılmaktadır. Yapılan hayvan deneyi çalışmaları sonuçları ise ilaçların insandaki etkilerine bire bir uymadıkları için yanıltıcı olabilmektedir. Buna en iyi örnek talidomit’in hayvanlarda teratojen olmamasıdır.Annenin kullandığı ilaç ve metabolitlerinin büyük bir kısmı fetusa geçer. İlacın kimyasal ve fiziki yapısı, farmakokinetik özellikleri , maternal absorbsiyon ve metabolizması, proteine bağlanma kapasitesi, moleküler büyüklüğü, elektrik yükü, lipidde eriyebilme özelliği, kullanılan doz, kullanım süresi geçişte önemli rol oynar. Büyük moleküllü yağda az çözünen, fazla miktarda iyonize ya da plazma proteinlerine bağlanma oranı yüksek ilaçlar anneden plasenta yolu ile fetusa daha az geçebilirler. Bu şekilde tek doz ilaçların fertusu etkileme şansları oldukça azalır. Buna karşılık uzun tedavilerde ilacin anne kanında  bulunma sure ve miktarı arttıkça fetusu etkileme riski de artar. Embryolojik gelişim dönemine bağlı olarak fetusa geçen ilaçların etkileri önem kazanır. Bu dönemde teratojen etki görülebilir. İlaçların teratojen etkileri: Malformasyon, deformasyon, bozulma, displazi olarak ortaya çıkabilir. İlacın alındığı döneme bağlı olarak embryo ölümü, anomali, gelişme geriliği, doğum sonrası fonksiyonel problemler ya da normal yenidoğan gerçekleşebilir. Fertilizasyondan sonraki ilk 17 gün  “Hep ya da hiç” kuralı geçerlidir. Etkileme olur ise embryo ölümü gerçekleşir, etkilemez ise sorunsuz gelişme olur. Ayrıca 15-25 günler arasında   SSS farklılaşması, 20-30   günler arasında  kas-iskelet sistemi,  25-40 günlerde göz, kalp, alt ekstremiteler gelişir. 56. gün organogenez tamamlanır, 60. günden sonra büyüme fazı başlar.

1961 de talidomit ,1970 li yıllarda DES (dietilstilbestrol ) sonrasında gebelik döneminde ilaç kullanımı ve etkileri  daha ciddiyetle mercek altına alınmıştır. İlaç sanayinin gelişimi de göz önüne alındığında önem daha da artmıştır.
1979 da FDA (Food and Drug Administration-ABD'nin ilaç ve gıdaları denetleyici en üst kurulu) ilaçları gebelikte bebek üzerinde etkileri açısından beş ayrı gruba ayırmıştır:

A Kategorisi
İnsanlarda yapılan çalışmalarda fetus üzerine olumsuz bir etki saptanmamıştır. Bu gruba dahil olan çok az sayıda ilaç vardır. Gebelikte kullanılan vitaminler bu gruptadır.

B Kategorisi
Hayvanlarda yapılan çalışmalarda hayvan fetusları üzerinde olumsuz bir etki saptanmamıştır, ancak insanlarda yapılan çalışmalar mevcut değildir. Ya da:Hayvanlarda yapılan çalışmalarda olumsuz etkiler saptanmış, ancak insanlarda yapılan çalışmalarda bu olumsuzluklar doğrulanmamıştır. Penisilin grubu antibiotikler bu grupta yeralır.

C Kategorisi
Hayvan ve/veya insanlarda yapılan çalışmalar yetersizdir. Ya da:Hayvan deneylerinde olumsuz etkiler saptanmış, ancak insanlara ait veri yoktur. Gebelikte kullanılan ilaçların çoğu bu grupta yer alır.

D Kategorisi
Bu gruptaki ilaçlarda insan fetusu üzerine olumsuz etki bulunmuştur. Bu gruptaki ilaçlar kar/zarar oranı kar lehine olduğunda kullanılabilecek ilaçlardır. Gruba en iyi örnek sara hastalığı olan anne adaylarının kullanması gereken ilaçlardır.

X Kategorisi
Bu gruptaki ilaçlarda da insan fetusu üzerine olumsuz etki bulunmuştur. Ancak bu gruptaki ilaçlar gebelikte kullanıldığında kar/zarar oranı her zaman zarar lehine olan ilaçlardır. Bu yüzden hiç bir şekilde gebelikte kullanılmamalıdır (DES ve Talidomid gibi ilaçlar).
Kesinlikle teratojen olduğu bilinen ilaçlar :

Tablo I: Gebelikte teratojen ilaçlar.

 

ACE inhibitörleri

Danazol

Radyoaktif iyot

Alkol

DES (Dietilstilbestrol)

Tetrasiklin

Androjen

Etretinat

Talidomid

 

Busulfan, Siklofosfamid, Aminopterin, Metotreksat

Izotretinoin

Rubella canlı aşısı
Radyasyon

Karbamazepin, Trimetadion, Fenitoin, Valproik asit

 

Lityum

Penisilamin

 

 

KlorbifenilKumarin ve türevleri

Metimazol

 



En önemli kural gebelikte tıbbi durum ya da yakınmalar ilaç kullanımını gerektirmedikçe ilaç kullanmamak ve kullanılacak ilaçları dikkatli seçmektir. Hemen her tıbbi durum için gebelikte kullanıma uygun bir ilaç vardır.

 



1234

Yorum Ekle

Web Tasarım Data1        

İsim Bankası

Reklam Verin

Tatlı Sözlük